Η Ανάληψη του Χριστού ως Μυστήριο και όχι ως Θέαμα

 Η εορτή της Αναλήψεως του Χριστού φέρνει ενώπιόν μας ένα από τα κορυφαία γεγονότα της θείας οικονομίας: ο Χριστός, ο σαρκωθείς, σταυρωθείς και αναστάς Κύριος, ανυψώνει την προσληφθείσα ανθρώπινη φύση στη δόξα του Πατρός. Και όμως, το γεγονός αυτό δεν παρουσιάζεται ως θέαμα. Δεν έχει τα γνωρίσματα μιας επιβλητικής επιδείξεως που συντρίβει κάθε αμφιβολία με τη δύναμη της εικόνας της. Οι μαθητές βλέπουν τον Κύριο να ανέρχεται, αλλά αυτό που τους δίδεται δεν είναι η πλήρης κατανόηση του γεγονότος, μόνο η μετοχή στο Μυστήριο. Ο Χριστός κρύπτεται μέσα στη νεφέλη, και έτσι η Ανάληψη φανερώνεται ως Μυστήριο: ως αληθινό γεγονός, αλλά γεγονός που δεν μπορεί να ερμηνευθεί σε όλο του το βάθος από την αισθητή εμπειρία.

Αυτό, όμως, δεν αφορά μόνο την Ανάληψη. Το ίδιο πνευματικό φαινόμενο το συναντάμε και στη Γέννηση και την Ανάσταση του Χριστού. Στη Γέννηση υπάρχουν πρόσωπα που συνδέονται με το γεγονός: η Παναγία, ο Ιωσήφ, οι ποιμένες, αργότερα οι μάγοι. Υπάρχει μαρτυρία, υπάρχει προσκύνηση, υπάρχει δοξολογία. Αλλά η ακριβής στιγμή της Γεννήσεως δεν προσφέρεται ως θέαμα στα μάτια των ανθρώπων (σύμφωνα με την παράδοση ούτε ο Ιωσήφ ήταν παρών). 

Στην Ανάσταση υπάρχουν οι στρατιώτες, οι Μυροφόρες, οι μαθητές που θα συναντήσουν τον Αναστάντα· όμως και εδώ κανείς δεν παρουσιάζεται ως μάρτυρας της ακριβούς στιγμής κατά την οποία ο Χριστός εξέρχεται από τον τάφο. 

 Και στην Ανάληψη οι μαθητές είναι παρόντες στην αρχή της αναβάσεως, αλλά η κατάληξή της χάνεται μέσα στη φωτεινή νεφέλη της θείας δόξας. Η απουσία μαρτύρων από την ακριβή στιγμή της Γεννήσεως, της Αναστάσεως και της τελικής καταλήξεως της Αναλήψεως δεν είναι κενό στην αφήγηση ούτε έλλειμμα αποδείξεως. Είναι η μαρτυρία της φύσεως του Μυστηρίου.

Το Μυστήριο, στην εκκλησιαστική εμπειρία, δεν είναι απλώς κάτι μυστικό ή κρυμμένο από τους πολλούς. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Θεός φανερώνεται χωρίς να καταλύει την ελευθερία του ανθρώπου. Είναι η παρουσία της θείας αγάπης, η οποία δεν επιβάλλεται, δεν θορυβεί, δεν εξαναγκάζει. Ο Θεός δεν ζητεί να πείσει τον άνθρωπο με ακαταμάχητες αποδείξεις· επιθυμεί να τον καλέσει σε σχέση και κοινωνία. Το Μυστήριο είναι ο τρόπος της θείας διακριτικότητας. Ο Θεός είναι αληθινά παρών, αλλά η ενέργειά Του δεν γίνεται αντικείμενο κυριαρχίας ή πλήρους αναλύσεως από τον άνθρωπο.

Ίσως εδώ μπορούμε να θυμηθούμε και την εμπειρία των μαθητών στο όρος της Μεταμορφώσεως. Οι μαθητές λαμβάνουν μέρος σε μια αληθινή αποκάλυψη της δόξης του Χριστού, βλέπουν «καθώς ἠδύναντο», όσο δηλαδή μπορούσαν να δεχθούν. Δεν εισέρχονται στο βάθος του τρόπου με τον οποίο ενεργεί η θεία δόξα· μετέχουν σε αυτήν κατά το μέτρο που τους δίδεται. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και εδώ. Ο άνθρωπος, με τη βοήθεια της θείας χάριτος, μπορεί να μετέχει στο Μυστήριο, να το γεύεται, να φωτίζεται από αυτό, αλλά δεν μπορεί να εισέλθει αναλυτικά στο «πώς» της θείας ενεργείας. Το Μυστήριο δεν ακυρώνει τη γνώση, αλλά την οδηγεί σε ταπείνωση. Μας φανερώνει ότι η αλήθεια του Θεού δεν είναι αντικείμενο αναλυτικής ερμηνείας, αλλά γεγονός κοινωνίας.

Γι’ αυτό και η πίστη στον Χριστό δεν είναι μια θεωρητική αποδοχή ορισμένων αληθειών, ούτε ένα εξωτερικό «θρησκευτικό» γεγονός. Δεν είναι ιδεολογική συγκατάθεση ούτε ηθική μόνο συμμόρφωση. Η πίστη είναι εμπειρία ζωής, εμπειρία σχέσεως, εμπειρία μεταμορφώσεως. Είναι η είσοδος του ανθρώπου σε μια νέα πραγματικότητα υπάρξεως, που εγκαινιάζεται με την Ενανθρώπηση, σφραγίζεται με τον Σταυρό και την Ανάσταση και ανοίγεται προς την πληρότητά της με την Ανάληψη και την Πεντηκοστή.

Μέσα σε αυτό το φως κατανοείται και η λατρεία της Εκκλησίας. Οι ακολουθίες, οι ιερές συνάξεις, και οι τελετές της δεν είναι θεατρικά δρώμενα που αποσκοπούν στη συγκίνηση ή στον εντυπωσιασμό. Η Εκκλησία δεν οργανώνει θρησκευτικά θεάματα. Η λατρεία είναι συμμετοχή στο γεγονός της σωτηρίας. Είναι είσοδος στο Μυστήριο της Ενανθρωπήσεως και όλης της θείας οικονομίας. Είναι μνήμη που γίνεται παρουσία, και παρουσία που καλεί τον άνθρωπο να μεταμορφωθεί. Δεν παρακολουθούμε απλώς κάτι που έγινε κάποτε· εισερχόμαστε, κατά χάριν, σε αυτό που ο Θεός ενεργεί για τη ζωή του κόσμου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει εδώ και η νεφέλη της Αναλήψεως. Στη βιβλική παράδοση, η νεφέλη δεν δηλώνει απουσία, αλλά παρουσία. Είναι σημείο της θείας δόξης, της παρουσίας του Θεού που αποκαλύπτεται και συγχρόνως συγκαλύπτεται, ώστε ο άνθρωπος να μη νομίσει ότι μπορεί να την εξαντλήσει με το βλέμμα ή τη λογική του. Η νεφέλη συνοδεύει τις μεγάλες θεοφάνειες της ιστορίας της σωτηρίας· δεν αποκρύπτει τον Θεό ούτε υπονοεί την απουσία Του, αλλά Τον φανερώνει ως τον πάντοτε παρόντα, ο οποίος συγχρόνως υπερβαίνει κάθε ανθρώπινη σύλληψη και περιγραφή. Έτσι και στην Ανάληψη, η νεφέλη φανερώνει ότι ο Χριστός δεν απομακρύνεται απλώς από τον κόσμο, αλλά εισέρχεται στη δόξα που δεν παύει να αγκαλιάζει την κτίση και να παραμένει ενεργή μέσα στην Εκκλησία.

Η Ανάληψη του Χριστού ως Μυστήριο και όχι ως θέαμα φανερώνει, τελικά, όχι μόνο ποιος είναι ο Θεός, αλλά και ποιο πρέπει να είναι το ήθος της Εκκλησίας και του χριστιανού. Ο χριστιανός δεν καλείται να δώσει μαρτυρία Χριστού με θόρυβο, με εξωτερική επίδειξη ή με πνευματικό εντυπωσιασμό. Καλείται να δώσει μαρτυρία της εκκλησιαστικής ζωής με ειρήνη, με ταπείνωση, με σταθερότητα καρδιάς, με άρωμα της Αγιοπνευματικής χάρης, χωρίς τρόπους τηλεπωλητή. Όπως ο Θεός ενεργεί σιωπηλά και σωστικά, έτσι και ο άνθρωπος του Θεού καλείται να γίνει φορέας αυτής της ειρήνης. Να είναι μια ύπαρξη που δροσίζεται και δροσίζει με την αύρα τη λεπτή της χάριτος του Θεού· μια παρουσία που δεν επιβάλλεται, αλλά αναπαύει· που δεν κραυγάζει, αλλά μαρτυρεί· που δεν θεατρικοποιεί το Μυστήριο, αλλά το βιώνει εμπειρικά ως τρόπο ζωής.

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ