ΠΑΡΑΚΛΗΣΗ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ ΣΜΥΡΝΗΣ

 

Δοξαστικό του εσπερινού του Σταύρού

 

Δοξαστικό των Αποστίχων εσπερινού τής Υψώσεως τού Τιμίου Σταυρού

 

Λόγος Εἰς τόν Τίμιον καί Ζωοποιόν Σταυρόν

 ΙΩΣΗΦ Ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης

Α` Σήμερα εἶναι ἡ ἑορτή τοῦ Σταυροῦ, γι᾽ αὐτό ἄς χαίρεται ὁ χορός τῶν Ἀγγέλων. Ἐμφανίζεται ὁ Σταυρός ἄς τόν προσκυνήσῃ ὅλο τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας. Ὑψώνεται ἡ θεία δύναμις τοῦ Σταυροῦ· ἄς τραπῇ εἰς φυγήν τό πλῆθος τῶν δαιμόνων. Ἀλλά, ὦ θεῖε Σταυρέ, τό ἀνέκφραστο θέαμα τῶν Ἀγγέλων, τό καύχημα τῶν πιστῶν, ἡ Βασιλική ῥάβδος, -σοῦ ὁμιλῶ σάν νά εἶσαι ἔμψυχος- σύ βεβαίως φέρεις εἰς ἡμᾶς τά χαρμόσυνα μηνύματα τῆς σωτηρίας. Διά σοῦ, αἱ κλεισθεῖσαι πύλαι τοῦ Παραδείσου, πάλιν ἀνοίγονται. Διά σοῦ κατηργήθη τό κράτος καί ἡ δύναμις τοῦ θανάτου· διά σοῦ, ὁ ᾅδης ἀπεγυμνώθη· διά σοῦ, οἱ νεκροί ἀνέζησαν· διά σοῦ, ὁ Λῃστής χαίρει καί ἀγάλεται μέσα εἰς τόν Παράδεισον· διά σοῦ, ἡνώθησαν τά ἐπίγεια μέ τά Οὐράνια·

διά σοῦ, ἐγνωρίσαμε τήν Ἀλήθειαν· διά σοῦ, μᾶς ἐδωρήθη τό Βάπτισμα τῆς ἀναγεννήσεως· διά σοῦ, ἐχαρίσθη εἰς τούς ἀνθρώπους ἄφεσις ἁμαρτιῶν· διά σοῦ, ἐλάβαμε τήν Δωρεάν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος· διά σοῦ, οἱ ἐκκλησίες σημειοῦνται, καί ἔτσι γίνονται Ναοί Θεοῦ. Διά σοῦ ἀπολαμβάνομε τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ· διά σοῦ, καταξιούμεθα καί γινόμεθα υἱοί τοῦ Θεοῦ καί κληρονόμοι τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν. Διά σοῦ, αἱ ἱεραί Πανηγύρεις καί αἱ ἑορταί γεμίζουν ἀπό θεία χαρά καί θεϊκό φῶς. Καί ποία γλῶσσα θά μποροῦσε νά μᾶς περιγράψῃ ἀκριβῶς πόσα καί ποῖα εἶναι τά καλά ἐκεῖνα, πού ἐδώρησε ὁ Χριστός ὁ ἀληθινός Θεός, διά σοῦ, εἰς τό γένος τῶν ἀνθρώπων;

Β`Ἐπειδή λοιπόν, ἀγαπητοί καί φιλέορτοι Χριστιανοί, ἐγνωρίσαμε διά τοῦ λόγου αὐτά, ἄς ἐναγκαλισθῶμεν μέ ἁγνές καρδιές καί καθαρά στόματα, τό σεβάσμιον καί Ζωοποιόν Ξύλον, ἐπάνω εἰς τό ὁποῖον ἀνυψώθη ὁ Χριστός, ὁ Θεός μας, καί ἐκαρφώθησαν τά θεῖά Του χέρια· ἐπάνω εἰς τό ὁποῖον οἱ σταυρωταί τοῦ Κυρίου ἐτρύπησαν μέ τήν λόγχην τήν Πλευράν Του, καί Τόν ἐπότισαν ξύδι ἀνακατεμένο μέ χολήν! Ἐπερνοῦσαν δέ ἀπό κοντά κινοῦντες τάς κεφαλάς των, καί ἔλεγον μέ χλευασμό: «Οὐά, ἄλλους ἔσωσεν, ἑαυτόν οὐ δύναται σῶσαι· εἰ Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ, καταβάτω νῦν ἀπό τοῦ σταυροῦ, καί πιστεύσομεν αὐτῷ».

Γ`Αὐτά λοιπόν ἔκαμεν ὁ λαός τῶν Ἑβραίων, ὁ ἀγνώμων καί πεπωρωμένος, μολονότι ἀπήλαυσε τάς εὐεργεσίας τῶν θείων θαυμάτων. Ἐμεῖς ὅμως, ἄς προσκυνήσωμε μέ θερμή πίστιν τά ζωοποιά Πάθη τοῦ Χριστοῦ: τήν Σταύρωσιν, τήν Ταφήν, τήν ἐκ νεκρῶν τριήμερον Ἀνάστασιν, διά νά ἀναστηθῶμεν καί δοξασθῶμεν μαζί Του· «εἴπερ συμπάσχομεν ἵνα καί συνδοξασθῶμεν», ὅπως εἶπε ὁ θεῖος Παῦλος, τό «σκεῦος τῆς ἐκλογῆς».

Δ`Γιά ὅλα αὐτά μᾶς καλεῖ λοιπόν σήμερα ὁ πανάγιος Σταυρός μέ τήν ἑορτή του· καί αὐτά τά ἄφθαρτα καί αἰώνια φαγητά μᾶς προσφέρει. Ἔτσι λοιπόν, ἐάν θέλωμε νά ἔχωμε αὐτόν ἀσφαλῆ φύλακα τῆς σωτηρίας μας, καί ἐπιθυμοῦμε σφοδρῶς, νά ἔχωμε μαζί μας τήν θεία Χάριν του, ἄς μή τόν παροξύνωμε μέ ἔργα πονηρά καί ἀκάθαρτα, μέ λόγια αἰσχρά καί βδελυρά, μέ τά ὁποῖα ἀποθρασύνεται ὁ ἐφευρέτης τῆς κακίας (διάβολος)· διότι ἔτσι, αὐτός ἀποκτᾷ δυνάμεις ἐναντίον μας καί μᾶς ὁδηγεῖ εἰς τό βάραθρον τῆς ἀπωλείας. Δυναμούμενοι ὅμως μέ τήν βοήθεια τοῦ Ζωοποιοῦ Σταυροῦ, ἄς τόν ἀποκρούσωμε ἀμέσως.

Ε` Ἀλλ᾽ ὅμως, πρός σέ πάλιν τόν ἑορταζόμενον καί πανηγυριζόμενον πρέπει νά στραφῇ ὁ λόγος μου.

Χαῖρε Σταυρέ, ἡ δόξα τῶν περάτων τῆς γῆς, καί τῆς οἰκουμένης τό ἀγαλίασμα· διότι εἰς τήν ἑορτήν σου ἀγάλλονται τά πέρατα τῆς γῆς, καί χαίρονται μαζί ὅλοι οἱ πιστοί.

Χαῖρε Σταυρέ, ἡ ἰσχύς καί τό ἀήττητον ὅπλον τῶν βασιλέων· διότι ἔχοντες αὐτοί ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς σέ, τρέπουν εἰς φυγήν τάς φάλαγγας τῶν βαρβάρων, καί νικοῦν αὐτούς πανηγυρικῶς.

Χαῖρε, ἡ πανίσχυρος δύναμις τῶν ἡγεμόνων, μέ τήν ὁποίαν ἐπικρατοῦν, καί καυχῶνται ὑπεροπτικά, πρός ἐκείνους πού δέν σέ γνωρίζουν, καί δέν ὑποτάσσονται εἰς τήν δύναμίν σου.

Χαῖρε Σταυρέ, ἑτοιμότης τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων καί προθυμία ὑπερβολική, ἔχουσα τήν δυνατότητα νά ἀντιμετωπίζῃς νικηφόρως τήν δύναμιν τῶν ἐχθρῶν καί νά δημιουργῇς σύγχυσιν εἰς τά στίφη τῶν ἀνόμων.

Χαῖρε Σταυρέ, ὁδηγέ τῶν ὁδοιπόρων, σύ πού διευθύνεις καί κατευθύνεις τά διαβήματα τῶν ὁδοιπορούντων, καί πού μέ τήν δύναμίν σου ἀποτρέπεις καί φυγαδεύεις τά σκοτεινά καί φαντασιώδη «μηχανήματα» τῶν δαιμόνων.

Χαῖρε Σταυρέ, ἡ τροφή καί ἡ ἀνάπαυσις αὐτῶν πού καταλύουν κάπου ὡς ταξειδιῶται· διότι μέ τήν σημείωσίν σου, ἡ τροφή των εἶναι εὐχάριστος, ὁ ὕπνος χαρούμενος καί ἀναπαυτικός, καί ἡ ἔγερσις σωτήριος· ἔτσι ἔχουν πλήρεις τάς δυνάμεις των διά τήν συνέχισιν τῆς ὁδοῦ.

Σ` Χαῖρε Σταυρέ, ἡ ἐπιτυχία ἐκείνων πού ἐλπίζουν, ἔχοντες ἐμπιστοσύνην εἰς τήν Χάριν σου, καί ἔτσι δέν ἀποτυγχάνουν εἰς τάς ἐλπίδας των. Διότι προετοιμάζεις καί ἐξομαλύνεις τήν ὁδόν, καί μέ τήν δύναμιν πού ἔχεις, χαρίζεις τά αἰτήματα εἰς ἐκείνους πού σέ τιμοῦν εἰλικρινῶς.

Χαῖρε Σταυρέ, ἡ γαλήνη καί ἡ προστασία αὐτῶν πού διαπλέουν τάς θαλάσσας· διότι ἡ τρικυμιώδης καί φουρτουνιασμένη καί ὁμοιάζουσα μέ ὄρη θάλασσα, γαληνεύει ἀμέσως μέ τήν σημείωσίν σου.

Χαῖρε Σταυρέ, ἡ ἐπιστήμη τῶν κυβερνητῶν· διότι μέ τήν βοήθειαν καί τήν ὁδηγίαν σου, μποροῦν μέ ἕνα μικρό ξύλινο πηδάλιο νά κυβερνήσουν μεγάλα πλοῖα καί νά τά ὁδηγήσουν μέ ἀσφάλεια μέσα καί εἰς στενούς ἀκόμη λιμένας.

Χαῖρε Σταυρέ, ἡ χαρά καί η ἀνάπαυσις τῶν πλεόντων. Διότι μέ τήν βοήθειάν σου ἀποδιώκουν κάθε δειλίαν καί πλέουν πρός ξένας χώρας· διασχίζοντας δέ τίς μεγάλες αὐτές θάλασσες, πλησιάζουν πρός τόν προορισμόν τους μέ πολύ καλές ἐλπίδες.

Χαῖρε Σταυρέ, ὁ «χρηστός ζυγός» καί ἡ παρηγορία τῶν Μοναζόντων. Διότι ῥίπτοντες ἐπί σέ τάς ἐλπίδας των, φέρουν μετά χαρᾶς τήν ἀπομάκρυνσιν γονέων καί φίλων· καί πηγαίνοντες εἰς τάς ἐρήμους, ζοῦν καί συνομιλοῦν μέ μόνον τόν Θεόν.

Χαῖρε Σταυρέ, ἡ ἀνάπαυσις καί ἡ νηπτική διέγερσις τῶν Ἀσκητῶν, οἱ ὁποῖοι μέ τήν δύναμίν σου ὑπομένουν εὐχαρίστως τήν τῆξιν τοῦ σαρκίου, «δίδοντες αἷμα καί λαμβάνοντες Πνεῦμα»·.ὥστε νά ἀστράψουν μέσα εἰς τήν ζωήν τους, ὡς «ἀστέρες πολύφωτοι».

Ζ` Χαῖρε Σταυρέ, τό κατάλυμα καί ἡ οἰκία τῶν Μοναχῶν· σύ πού ἀνεβάζεις εἰς ὕψη Πνευματικά ἐκείνους πού σέ ἀγαποῦν εἰλικρινά, καί τούς ἀναδεικνύεις κατοίκους τοῦ Οὐρανοῦ καί ἐπιγείους Ἀγγέλους, φυγαδευτάς τῶν δαιμόνων, καί ἰατρούς τῶν νοσημάτων.

Χαῖρε Σταυρέ, τό λειτουργικόν καί ἀγαπητόν «Δώρημα» τῶν Ἀρχιερέων, οἱ ὁποῖοι διά σοῦ ὁλοκληρώνουν καί ἁγιάζουν κάθε Λειτουργικήν τελετήν, ὥστε νά εἶναι καί ἀντιπρόσωποι τοῦ Χριστοῦ ἐπί τῆς γῆς.

Χαῖρε, τό φωτιστικόν ἀξίωμα τῆς Ἱερωσύνης, διά τοῦ ὁποίου οἱ Ἱερεῖς διδάσκουν καί φωτίζουν τούς ἀμυήτους μέν, ἀλλά ἀξίους τοῦ φωτισμοῦ, καί τούς ὁδηγοῦν εἰς τήν ὁδόν τῆς τελειωτικῆς Θείας Χάριτος.

Χαῖρε, ἡ καθαρτική δύναμις τῶν λειτουργικῶν διακόνων· διότι λαμβάνοντες αὐτήν τήν ἐνέργεια μέ τήν βοήθειάν σου, ἀπομακρύνουν κάθε ἀταξία, καί τήν ἀποχωρίζουν ἀπό τόν εὐσεβῆ λαόν, τόν ἄξιο τοῦ Τιμίου Αἵματος καί Σώματος τοῦ Χριστοῦ, τόν ὁποῖον καί προσφέρουν εἰς τήν Ἐκκλησίαν.

Η` Χαῖρε, ἡ ἰσχυρά πανοπλία τῶν Ἁγίων Μαρτύρων, διά τῆς ὁποίας συνέτριψαν τάς ἐπιθέσεις καί τά φοβερἀ «μηχανήματα» τοῦ Πονηροῦ, καί ἀνεδείχθησαν νικηταί, ἀνταγωνισθέντες μέ ἐπιτυχία κατά τῆς ἀθέου εἰδωλολατρίας.

Χαῖρε στέφανε ἄνωθεν πλεγμένος, πού λάμπεις καί ἀκτινοβολεῖς περισσότερον ἀπό τόν πολύτιμον λίθον «σμάραγδον»· καί τοποθετηθείς ἐπάνω εἰς τάς τιμίας αὐτῶν κεφαλάς (τῶν μαρτύρων δηλ.) προσδίδεις ἱεράν εὐπρέπειαν καί θεῖον καλωπισμόν.

Χαῖρε ἡ πρόῤῥησις τῶν Προφητῶν, τό κήρυγμα καί τό καύχημα τῶν Ἀποστόλων. Διότι ἐσένα προεκήρυξαν καί προκατήγγειλαν ὅλοι οἱ Προφῆται μέσα στόν κόσμον, διά τῆς Χάριτος τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, διδάξαντες διά τῆς δυνάμεώς σου ὅλα τά ἔθνη, καί τά καθωδήγησαν εἰς μίαν πίστιν καί ὁμόνοιαν.

Χαῖρε ἡ ἀσφάλεια καί τό καταφύγιον ὅλων· διότι μέ τήν Χάριν σου κάθε πιστός καί εὐσεβής Χριστιανός, διαφεύγει κάθε βλάβη καί πειρασμόν.

Θ` Ἀλ᾽ ὦ Σταυρέ, τρισμακάριστε καί πολυαγάπητε!

Πολλά ἱερά ὀνόματα παρέχεις εἰς αὐτούς πού ἐπιθυμοῦν νά σέ ἐγκωμιάσουν! Ποῖος μπορεῖ νά σέ ἀνυμνήσῃ ὅπως ἀκριβῶς σοῦ ἀξίζει; Ὦ Ξύλον σεβάσμιον καί πανάγιον! Ποῖος μπορεῖ νά σέ δοξάσῃ καί νά σέ μακαρίσῃ ἀξίως; Ὦ ρίζα ζωῆς καί ζωοποιέ! Ποῖος μπορεῖ νά ψηλαφήσῃ μέ καθαρότητα τά ἅγια χαρίσματά σου; Ποῖος θά μπορέσῃ νά ἀσπασθῇ τήν ἁγιότητά σου μέ ἄξια χείλη; Ποῖος θά μπορέσῃ νά σφραγίσῃ τόν ἑαυτόν του μέ τό ἱερόν σημεῖον σου «τοῦ φυγεῖν ἀπό προσώπου τόξου»; Ποῖος θά χαράξῃ τό σημεῖον σου ἐπί τοῦ ἑαυτοῦ του διά νά λάβῃ φωτισμόν καί κάθαρσιν ψυχῆς; Ποῖος θά ἀσφαλίσῃ τά πρόθυρα τοῦ σπιτιοῦ του μέ τό σημεῖον σου, διά νά προφυλαχθῇ ἀπό κάθε πειρασμόν; Ποῖος θά σφραγίσῃ τόν ἑαυτόν του μέ τό σημεῖόν σου πρίν ἀπό κάθε κίνημα καί διάβημά του, προκειμένου ὅλαι αἱ σκέψεις καί αἱ πράξεις του νά εἶναι σύμφωνες μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ;

Ι` Ἀληθῶς, μεγάλη εἶναι ἡ δύναμίς σου! Πολλά καί ἐκλεκτά τά ὀνόματά σου! Ὀνομάζεσαι Σταυρός καί σκῆπτρον «ῥάβδος εὐθύτητος, ῥάβδος βασιλείας» «σημείωσις», σφραγίς, ἐλπίς, πίστις, ὅπλον, ἀσπίς, θυρεός, ῥομφαία, μάχαιρα, τόξον, τεῖχος, εἴσοδος τῆς κατοικίας πού ὁδηγεῖ πρός τήν ἄνω Πόλιν· καί ὅ,τι ἄλλο θά μποροῦσαν νά σέ ὀνομάσουν ἐκεῖνοι πού εἶναι εἰδικοί εἰς τούς λόγους καί σέ ἀγαποῦν ὅλως ἰδιαιτέρως. Διά σοῦ ὁ Χριστός ὁ Θεός ἡμῶν, ἐγνώρισε εἰς τούς ἀνθρώπους τό μεγάλο καί ἀπόκρυφο μυστήριον τῆς οἰκονομίας Του. Διά σοῦ ἐλάβαμε τήν ἐπίγνωσιν τῆς Ἁγίας Τριάδος, δηλαδή τό νά πιστεύωμεν εἰς Πατέρα, Υἱόν καί Ἅγιον Πνεῦμα. Πατέρα μέν, ἄναρχον καί ἀναίτιον· Υἱόν δέ, ἐκ τοῦ Πατρός προερχόμενον· (καί ἔτσι ὡς πρός τήν αἰτίαν δέν εἶναι ἄναρχος)· κατά τόν χρόνον ὅμως εἶναι καί ἄναρχος· καί Πνεῦμα τό Ἅγιον τό σύνθρονον καί ὁμότιμον.

Ια` Ἄς φύγουν λοιπόν μακριά ἀπό τήν αὐλήν τῆς Ἐκκκλησίας καί ὁ Ἄρειος καί ὁ Σαβέλλιος καί ὁ Πνευματομάχος Μακεδόνιος, οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουν ἕνα δράκοντα μέ τρεῖς κεφαλάς· ἔχουν τήν ἴδια ἀσέβεια καί πονηρία· ἐνεκρώθησαν ὅμως μέ τήν μάχαιρα τῆς ἀληθείας. Ἀλλ᾽ ὅμως καί αὐτοί ἐδῶ οἱ τελευταῖοι (δη. οἱ εἰκονομάχοι), ἐφάνησαν πρῶτοι ὡς πρός τήν μανίαν· συνετρίβησαν, ἀλλά καί πάλιν ἐπανῆλθον εἰς τό προσκήνιον· καλῶς ὠνομάσθησαν ἐκ τῆς αἱρέσεώς των καί τῆς κακίας των εἰκονομάχοι καί Χριστιανοκατήγοροι, βασφημήσαντες τόν Χριστόν, καί ὑβρίσαντες τούς Χριστιανούς. Τόν μέν Χριστόν, διά τῆς ἀτιμίας τῆς Ἁγίας Εἰκόνος· τούς δέ Χριστιανούς, ὀνομάσαντες εἰδωλολάτρας, συκοφαντοῦντες, λόγῳ τοῦ σεβασμοῦ καί τῆς τιμητικῆς προσκυνήσεως πού καλῶς καί δικαίως ἀποδίδομεν εἰς τάς Ἱεράς Εἰκόνας. Διότι «Οὐκ ἔστι μερίς οὐδέ κλῆρος», μέσα εἰς τήν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, γι᾽ αὐτούς τούς «δογματιστάς» καί κακούς «διδασκάλους».

Ιβ` Ἡμεῖς, ὅμως, εὐλογημένοι Χριστιανοί μου, ἄς ἐπανέλθωμε εἰς τήν Πανήγυριν καί ἄς πανηγυρίσωμε μέ καθαράν καρδίαν καί λαμπρότητα τήν ἑορτήν τοῦ σεβασμίου Σταυροῦ. Ἄς φέρωμεν πάντοτε εἰς τήν καρδίαν μας τόν ἱερόν πόθον καί τήν Χάριν του, καί ἄς μή τόν ἀπομακρύνωμε ποτέ ἀπό κοντά μας. Ἐκδιώκεται δέ, μέ τήν ἀπροσεξία καί τήν ἀμέλειαν· μέ τήν ῥαθυμίαν καί τήν ὀκνηρίαν· μέ ἄλλες ἀπρεπεῖς πράξεις, μέ τίς ὁποῖες δέν συμφωνεῖ ἡ πανήγυρις τοῦ Σταυροῦ. Ἐάν ἔτσι πανηγυρίζωμεν καί ἔτσι ἑορτάζωμεν, τότε ὄντως αἱ συνάξεις μας ἔχουν τήν Χάριν τοῦ Χριστοῦ. Ὁ Ὁποῖος ἄς εὐχηθῶμεν νά μᾶς σώσῃ, νά μᾶς διαφυλάξῃ, καί νά μᾶς ἀναδείξῃ ἀξίους, ὥστε νά γίνωμε κοινωνοί τῶν Ζωοποιῶν Αὑτοῦ Παθῶν· κι ἔτσι νά καταξιωθῶμεν καί τῆς Λαμπροφόρου Ἀναστάσεως, καί τῆς τωρινῆς, καί τῆς μελούσης, ἔνθα εὑρίσκεται ἐν Κυρίῳ τῶν «εὐφραινομένων πάντων ἡ κατοικία». Διότι εἰς Αὐτόν πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή καί προσκύνησις, μαζί μέ τόν Πατέρα καί τό Ἅγιον Πνεῦμα, νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων· Ἀμήν.

Λόγος εἰς τήν Ὕψωσιν τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ

 ΑΝΔΡΕΟΥ Ἀρχιεπισκόπου Κρήτης

Ἑορτάζομε τήν πανήγυρι τοῦ Σταυροῦ, καί ὅλο τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας καταφωτίζεται. Ἑορτάζομε τήν πανήγυρι τοῦ Σταυροῦ, καί ὅλη ἡ οἰκουμένη φωταγωγεῖται καί γεμίζει μέ ἀκτῖνες θεϊκῆς χαρᾶς. Ἑορτάζομε τήν πανήγυρι τοῦ Σταυροῦ, διά τοῦ ὁποίου τό σκοτάδι (τῆς ἁμαρτίας) ἐδιώχθη, καί ἦλθε τό φῶς (τῆς ἀρετῆς). Ἑορτάζομε τήν πανήγυρι τοῦ Σταυροῦ, καί ὑψούμεθα πνευματικῶς μαζί μέ τόν Σταυρωθέντα Σωτῆρα μας, ἀφήνοντας κάτω τήν γῆ μέ τήν ἁμαρτία, διά νά κερδίσωμε τά ἄνω ἀγαθά. Ὑψώνεται ὁ Σταυρός, καί ὑψώνει μαζί του τήν ἀνθρωπότητα, πού λόγῳ τῆς ἁμαρτίας της, ἦταν πεσμένη κάτω. Ὑψώνεται ὁ Σταυρός, καί ταπεινώνει τήν αὐθάδη ἔπαρσι τῶν δαιμόνων. Ὑψοῦται ὁ Σταυρός, καί ἡ ἐναντία δύναμις τοῦ Πονηροῦ ὑποχωρεῖ καί ταπεινοῦται. Ὑψώνεται ὁ Σταυρός, καί συναθροίζεται τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας. Ὑψώνεται ὁ Σταυρός, καί αἱ πόλεις ἑορτάζουν πανηγυρικῶς· οἱ δέ λαοί προσφέρουν χαρούμενοι τάς ἀναιμάκτους θυσίας εἰς τόν Θεόν. Διότι καί μόνη ἡ μνήμη τοῦ Σταυροῦ εἶναι ὑπόθεσις μεγάλης χαρᾶς, καί ἀποδίωξις τῆς λύπης.

Ἀλλά καί τό νά βλέπῃ κανείς τό τύπον τοῦ Σταυροῦ, πόσον μεγάλο πρᾶγμα εἶναι! Διότι ἐκεῖνος πού βλέπει τόν Σταυρόν, γεμίζει ἀνδρείαν καί διώχνει τήν δειλίαν. Τόσο μεγάλο πρᾶγμα εἶναι ὁ Σταυρός! Καί αὐτός πού τόν κάνῃ κτῆμα του, θά ἔχῃ ἀποκτήσει ἕνα θησαυρόν. Ἴσως νά νομίζετε ὅτι ὀνομάζω θησαυρό τόν χρυσόν, ἤ τά μαργαριτάρια, τούς βαρύτιμους Ἰνδικούς λίθους, διά τά ὁποῖα χαίρουν οἱ σαρκικοί ἄνθρωποι, ἀσχολούμενοι μέ τά μικρά καί ἀνάξια λόγου πράγματα. Ἐγώ ὅμως ὀνομάζω θησαυρόν –καί δικαίως- ἐκεῖνο τό ὡραιότατο καί πολύτιμο πρᾶγμα καί ὄνομα ἐπάνω στό ὁποῖο καί διά τοῦ ὁποίου, ἐπετεύχθη ὅλη ἡ ὑπόθεσις τῆς σωτηρίας μας. Διότι ἐάν δέν ὑπῆρχε ὁ Σταυρός, ὁ Χριστός δέν θά ἐσταυρώνετο. Ἐάν δέν ὑπῆρχε ὁ Σταυρός, ὁ Χριστός -ἡ ἀληθινή ζωή –δέν θά ἐκαρφώνετο ἐπάνω εἰς τό Ξύλον αὐτό· καί ἐάν δέν ἐκαρφώνετο δέν θά ἀνέβλυζον ἀπό τήν Πλευράν οἱ βρύσες τῆς ἀφθαρσίας «αἷμα καί ὕδωρ», τά ὁποῖα ἐστάθησαν καθάρσια ὅλου τοῦ κόσμου. Δέν θά ἐσχίζετο τό χειρόγραφο τῆς ἁμαρτίας· δέν θά εἴχαμε τήν πνευματική ἐλευθερία μας· οὔτε θά ἀπελαμβάναμε τό «ξύλον τῆς ζωῆς»· ὁ Παράδεισος δέν θά ἀνοιγόταν· ἡ «στρεφομένη φλογίνη ῥομφαία» δέν θά ἄφηνε ἐλεύθερη τήν εἴσοδο πρός τήν Ἐδέμ· οὔτε ὁ Λῃστής θά εἰσήρχετο εἰς τόν Παράδεισον.

Διατί τά λέγω αὐτά; Ἐάν δέν ἦτο ὁ Σταυρός, δέν θά ἤρχετο ὁ Χριστός ἐπί τῆς γῆς· καί ἐάν ὁ Χριστός δέν ἤρχετο, δέν θά ὑπῆρχε ἡ Παρθένος. Καί ἐάν δέν ὑπῆρχε ἡ Παρθένος, οὔτε Γέννησις Χριστοῦ δευτέρα θά ὑφίστατο. Δέν θά συνανεστρέφετο ὁ Θεός ἀνάμεσα στούς ἀνθρώπους· δέν θά ὑπῆρχε τόκος, οὔτε φάτνη, οὔτε σπάργανα, οὔτε ὀκταήμερος περιτομή, οὔτε ὑποταγή εἰς τούς γονεῖς Του, οὔτε αὔξησις ἡλικίας, οὔτε αὔξησις σώματος, οὔτε φανέρωσις Αὐτοῦ, οὔτε βάπτισμα, οὔτε θαύματα, οὔτε ὁ προδότης Ἰούδας, οὔτε ἡ δίκη τοῦ Πιλάτου, οὔτε τό θράσος τῶν Ἰουδαίων πού ζητοῦσαν ἐπιμόνως νά σταυρώσουν τόν Ἀθῷον.

Καί ἐάν δέν ὑπῆρχε Σταυρός, δέν θά συνετρίβετο ὁ θάνατος, δέν θά ἐγυμνοῦτο ὁ ᾅδης, δέν θά ἐνεκρώνετο τό πονηρό φίδι, ὁ διάβολος. Δι᾽ αὐτό εἶναι πολύ μεγάλο καί τίμιο πρᾶγμα ὁ Σταυρός. Μεγάλο, διότι πάρα πολλά ἀγαθά καί εὐεργεσίαι ἔγιναν δι᾽ αὐτοῦ. Τόσο πολλά, καθ᾽ ὅσον καί τά θαύματα καί τά Πάθη τοῦ Χριστοῦ ὑπερνικοῦν κάθε δύναμι λόγου καί ἐκφράσεως. Εἶναι τίμιον ἐπίσης, διότι ὁ Σταυρός σημαίνει: Θεῖον Πάθος καί τρόπαιον. Πάθος, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ ἀπαθής Χριστός, ἑκουσίως ὑπέστη σταυρικόν θάνατον· τρόπαιον δέ, διότι ὁ διάβολος ἐτραυματίσθη διά τοῦ Σταυροῦ, καί μαζί του ἐνικήθη καί ὁ θάνατος. Συνετρίβησαν ἐπίσης αἱ πύλαι τοῦ ᾅδου, καί τέλος, ὁ Σταυρός ἔγινε δι᾽ ὅλον τόν κόσμον κοινή σωτηρία.

Ὁ Σταυρός εἶναι ἐλπίς τῶν Χριστιανῶν, σωτήρ τῶν ἀπεγνωσμένων, λιμάνι γι᾽ αὐτούς πού εὑρίσκονται σέ δύσκολες βιωτικές περιστάσεις, ἰατρός γιά τούς ἀσθενεῖς· ἀπομακρύνει τά πάθη, δίδει τήν ὑγεία, δίδει τήν ζωή στούς πνευματικά νεκρούς, καθοδηγεῖ πρός τήν εὐσέβεια, ἀποστομώνει τήν βλασφημία.

Ὁ Σταυρός εἶναι ὅπλο κατά τῶν ἐχθρῶν, πνευματική ῥάβδος διά τούς βασιλεῖς· τό κάλλος τοῦ βασιλικοῦ στέμματος· τύπος πού ἔχει ἕνα βαθύτερο πνευματικό νόημα, ῥάβδος δυνάμεως, εἶναι τό στήριγμα τῆς Πίστεως, πνευματική βακτηρία γιά τά γηρατειά, ὁδηγός τῶν τυφλῶν, φῶς διά τούς ἐσκοτισμένους, παιδαγωγός τῶν ἀφρόνων, διδάσκαλος τῶν νηπίων, συντριβή τῆς ἁμαρτίας, φανέρωσις μετανοίας· ἀποτελεῖ ἐγγύησιν ἀρετῆς καί δικαιοσύνης.

Ὁ Σταυρός εἶναι σκάλα πού ἀνεβάζει εἰς τούς Οὐρανούς· ὁδός, πού ὁδηγεῖ πρός τήν ἀρετήν· εἶναι πρόξενος ζωῆς πνευματικῆς· κατάργησις τοῦ θανάτου, ἀπαλλαγή ἀπό τήν φθορά. Ἔχει τήν δύναμιν νά σβήσῃ τήν φλόγα τῶν παθῶν καί τοῦ αἰωνίου πνευματικοῦ θανάτου· δίδει εἰς τήν ψυχήν τήν παῤῥησία πρός τόν Θεόν· εἶναι τό κλειδί διά τήν Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν.

Ὁ Σταυρός εἶναι φύλαξ κατά τήν νύκτα, πύργος κατά τήν ἡμέρα, χειραγωγός μέσα εἰς τό σκοτάδι, χαλινάρι σέ περιπτώσεις ὑπερβολικῆς χαρᾶς, ψυχαγωγός σέ περιστάσεις θλίψεων, συντελεῖ εἰς συμφιλίωσιν· εἶναι παρακλητικός, φιλικός, ὑπερασπιστής· μᾶς προφυλάττει καί μᾶς βοηθεῖ.

Ὁ Σταυρός εἶναι βοηθός εἰς τούς πειρασμούς μας, σωτήρ εἰς τους κινδύνους, παρήγορος εἰς τάς θλίψεις, βοηθός εἰς τάς ἀνάγκας, κυβερνήτης εἰς τήν θάλασσαν, ἀνακούφισις εἰς τάς συμφοράς. Ὁ Σταυρός φυλάσσει αὐτούς πού ἀναπαύονται τήν νύκτα, ἀγρυπνεῖ μέ τούς ἀγρυπνοῦντας, βοηθᾷ τούς κουρασμένους.

Ὁ Σταυρός εἶναι ἐνδυνάμωσις τῶν ἐξηντλημένων καί ἀδυνάτων, ἀνάπαυσις τῶν κοπιώντων, τροφή τῶν πεινασμένων, ἰσχύς τῶν νηστευόντων, ἐκπαιδευτής τῶν ἀγωνιστῶν, σκέπη τῶν γυμνῶν, σύντροφος εἰς τάς ὁδοιπορίας τῶν ξενιτευόντων.

Ὁ Σταυρός εἶναι σωφρονιστής τῶν πλουσίων, προνοητής διά τούς πτωχούς, προστάτης τῶν χηρῶν, ἀντιλήπτωρ τῶν ὀρφανῶν. Ὁ Σταυρός εἶναι τιμή διά τούς ἄρχοντας, δύναμις διά τούς βασιλεῖς, νίκη διά τούς στρατηγούς, δόξα διά τούς Ἱερεῖς· εἶναι ἐπίσης σύντροφος τῶν Παρθένων, σφραγίς, ἐπικύρωσις καί ἀσφάλεια τῆς ἁγνότητος, σύνδεσμος τῆς συζυγίας.

Ὁ Σταυρός εἶναι φύλαξ τῶν πόλεων, ἀσφάλεια τῶν σπιτιῶν, σύνδεσμος τῆς φιλίας, ὀχύρωμα κατά τῶν ἐχθρῶν, ἀντίπαλος τῶν πολεμίων, διώκτης τῶν παθῶν, σκόνταμα καί ἐμπόδιον τῶν βαρβάρων, βραβευτής τῆς εἰρήνης, συμφιλίωσις τοῦ κόσμου, κατάργησις τῶν ὁρίων, παροχή καί ἐξασφάλισις τῆς ἀγάπης, ὕψος τοῦ οὐρανοῦ, βάθος τῆς γῆς, σύνθεσις ὅλης τῆς κτίσεως, τοῦ μήκους αὐτῆς πού βλέπουμε, καί τοῦ πλάτους τῆς οἰκουμένης· καί διά νά εἰπῶ μέ λίγα λόγια: ὁ Σταυρός εἶναι τό κεφάλαιον τῶν Ἀχράντων Παθῶν τοῦ Χριστοῦ, καί ἡ κορυφή τῶν θαυμάτων πού ἔγιναν δι᾽ ἡμᾶς.

Ὀνομάζεται ἐπίσης δόξα Χριστοῦ καί ὕψος Χριστοῦ· ὁμοίως νοεῖται ὡς ποτήριον ἐπιθυμητόν, καί συμπέρασμα τῶν Παθῶν τοῦ Χριστοῦ, τά ὁποῖα ὁ Κύριος ὑπέμεινε διά τήν σωτηρίαν μας. Ὅτι δέ ὁ Σταυρός εἶναι δόξα Χριστοῦ, ἄκουσε τόν ἴδιο νά τό λέγῃ· «Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου, καί ὁ Θεός ἐδοξάσθη ἐν Αὐτῷ»· καί πάλιν· «Δόξασόν με Σύ, Πάτερ, παρά σεαυτῷ τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον πρό τοῦ τόν κόσμον εἶναι παρά Σοί» καί πάλιν· «Πάτερ, δόξασόν Σου τό ὄνομα. Ἦλθεν οὖν φωνή ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· καί ἐδόξασα καί πάλιν δοξάσω». Δόξαν δέ ἐδῶ λέγει τάς μεταβολάς καί τήν συμπάθειαν τῶν στοιχείων τῆς φύσεως, πού συνέβησαν τότε κατά τήν Σταύρωσιν τοῦ Κυρίου· διότι ἔπρεπε καί αὐτά τά κτίσματα νά συμμετάσχουν εἰς τό Πάθος τοῦ Κτίστου.

Ὅτι δέ, ὁ Σταυρός εἶναι καί ὕψος Χριστοῦ, ἄκουσε τί λέγει ὁ ἴδιος· «Κἀγώ ἐάν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρός ἐμαυτόν» τό ἴδιο λέγει καί ἀλλοῦ· «Καί καθώς Μωϋσῆς ὕψωσε τόν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τόν Υἱόν τοῦ ἀνθρώπου». Διατί; «Ἵνα πᾶς», λέγει, «ὁ πιστεύων εἰς Αὐτόν μή ἀπόληται, ἀλλ᾽ ἔχῃ ζωήν αἰώνιον». Βλέπεις ὅτι ὁ Σταυρός εἶναι δόξα καί ὕψος τοῦ Χριστοῦ;

Θέλεις δέ, νά μάθῃς ὅτι ὅπου ὕψος, ἐκεῖ ἀκολουθεῖ καί δόξα; Ἄκουε τόν Δαυΐδ πού λέγει· «Ὑψώθητι ἐπί τούς οὐρανούς, ὁ Θεός, καί ἐπί πᾶσαν τήν γῆν ἡ δόξα Σου»· Ὁμοίως καί τόν Ἡσαΐα νά λέγῃ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· «Νῦν ἀναστήσομαι, λέγει Κύριος, νῦν δοξασθήσομαι, νῦν ὑψωθήσομαι». Ἐπειδή λοιπόν, ὁ Σταυρός εἶναι ὕψος τοῦ Χριστοῦ, ὑψοῦται δέ σήμερα ὁ Σταυρός, ἀκόλουθον εἶναι νά δοξάζεται ὁ Χριστός.

Ὑψοῦται λοιπόν ὁ Σταυρός σήμερα, διά νά δοξασθῇ ὁ Χριστός. Δέν ὑψοῦται ὁ Χριστός, διά νά δοξασθῇ ὁ Σταυρός· ἀλλά ὑψοῦται ὁ Σταυρός, διά νά δοξασθῇ ὁ Χριστός. Δοξάζεται δέ ὁ Χριστός, διά νά ὑψώσῃ καί μᾶς μαζί μέ τόν ἑαυτόν Του. Ὑψώνεται λοιπόν ὁ Σταυρός, καί μαζί του ὑψώνει καί τό φρόνημα τῶν εὐσεβῶν Χριστιανῶν. Δοξάζεται ὁ Χριστός, καί δοξάζει μαζί Του καί αὐτούς πού Τόν δοξάζουν. Ὑψοῦται ὁ Σταυρός, καί συντρίβει τήν ὑπερηφάνεια τῶν δαιμόνων. Δοξάζεται ὁ Χριστός, καί ἐντροπιάζει τόν ἀρχέκακον διάβολον.

Ὑψοῦται ὁ Σταυρός, καί ἀνορθώνει ἐκείνους πού καταπίπτουν. Δοξάζεται ὁ Χριστός, καί διαλύει τήν ἐντροπήν ἐκείνων πού ἔπεσαν εἰς τήν ἁμαρτίαν. Ὑψοῦται ὁ Σταυρός, καί γκρεμίζονται τά εἴδωλα. Δοξάζεται ὁ Χριστός, καί τραυματίζεται ὁ διάβολος. Ὑψοῦται ὁ Σταυρός, ὄχι μόνον διότι ὑψώθη ὁ Χριστός ἐπάνω εἰς αὐτόν, ἀλλά διατί μέ τήν φανέρωσίν του, ἤλεγξε τήν μωρία καί τήν ὑπερηφάνεια τῶν Ἰουδαίων. Ἀπό ποῦ ἐφανερώθη; Ἀπό τά ἔγκατα τῆς γῆς. Πότε ἐφανερώθη; Εἰς τήν ἐποχήν τῶν Βασιλέων πού ἐπίστευσαν εἰς τόν Χριστόν· ὄχι ὅπως μερικοί ἔπλασαν τάχα μέ τήν φαντασία τους, ἐξαπατῶντας τούς πολλούς μέ πιθανολογίας, ἀλλά μέ μίαν θείαν καί ἁπλῆν δύναμιν, μέ μίαν ὄντως ἐπινόησιν σταθερᾶς πίστεως· διότι ἐπρόκειτο διά Θεϊκόν Κειμήλιον.

Μετά δηλαδή τόν σταυρικόν θάνατον, ὁ Κύριος τῆς ζωῆς καί τοῦ θανάτου ἀνέστη τριήμερος· οἱ Ἰουδαῖοι λοιπόν γεμᾶτοι φθόνον, καί φοβούμενοι μήπως κάτι τι ἀπό τό σεπτόν καί μακάριον Πάθος διασωθῇ, καί γίνῃ διά μέν τούς Ἰουδαίους ἔλεγχος καί τιμωρία, διά δέ τούς πιστεύοντας εἰς τόν Χριστόν φυλακτήριον, ἔθαψαν μέσα εἰς τήν γῆν τόν θησαυρόν· ἐννοῶ τόν σταυρόν καί ὅλα τά σχετικά μέ αὐτόν: τούς Ἥλους, λέγω, τήν Λόγχην, καί τόν τίτλον τόν ὁποῖον ὁ Πιλᾶτος ἔγραψε καί ἐτοποθέτησε εἰς τόν Σταυρόν. Ἔπειτα ὅταν ὁ Θεός ἀνέθεσε τήν βασιλείαν καί ὅλην τήν Ρωμαϊκήν διοίκησιν εἰς τούς Χριστιανούς, εὐδόκησε τότε νά μᾶς εὐεργετήσῃ μέσῳ μιᾶς Βασιλίδος εὐσεβοῦς γυναικός, πού εἶχε πράγματι βασιλικόν φρόνημα, ὅταν ὁ υἱός της ἦτο Βασιλεύς τῶν Χριστιανῶν.

Ἡ Βασιλομήτωρ αὐτή μέ θείαν σοφίαν, ἄλλοτε μέ βασιλική σοβαρότητα, ἄλλοτε μέ κολακεῖες, εἰς ὅλα ὅμως μέ βασιλική συμπεριφορά, κατώρθωσε νά κάμψῃ τήν σκληράν καρδίαν τῶν Ἰουδαίων. Ἔτσι μέ αὐτήν τήν ἀναζήτησιν καί σχεδόν χωρίς κόπο, ἐφανερώθη ὁ κοινός αὐτός θησαυρός, πού γρήγορα ὁ Θεός ὡς δῶρον ἔδωσε πρός τήν Ἁγίαν αὐτήν γυναῖκα. Αὐτόν λέγω τόν Τίμιον τοῦ Κυρίου Σταυρόν, ὁ ὁποῖος σήμερα ὑψοῦται εἰς ὅλον τόν κόσμον, μαζί μέ ὅλα ἐκεῖνα πού συνετέλεσαν εἰς τήν οἰκονομίαν τοῦ μακαρίου καί σωτηρίου διά τόν κόσμον θείου Πάθους.

Αὐτό λοιπόν ἑορτάζομε σήμερα· διά τοῦτο πανηγυρίζομεν· γιά τό ὅτι ἐφανερώθη σήμερα τό ἅγιον ἐκεῖνο Ξύλον πού ἀπό παλαιά ἐκρύπτετο· γιά τό ὅτι ὁ κρυμμένος θησαυρός, ἔλαμψεν ὡσάν ἄλλος χρυσός μέσα ἀπό τά σπλάγχνα τῆς γῆς· γιά τό ὅτι ἀπεκαλύφθη τό μέχρι τώρα θαμένο ἐπίσημο λάβαρον τῆς Χριστιανωσύνης· γιά τό ὅτι ἡ ἀλαζονεία καί ἡ ἔπαρσις τῶν δαιμόνων ἠρέμησε, μέ τήν φανέρωσιν τοῦ Σταυροῦ· γιά τό ὅτι αὐτό πού ἀπό τήν φύσι του εἶναι ξίφος κατά τῶν ἐχθρῶν, ἐφανερώθη μέσα ἀπό τήν γῆν· γιά τό ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἔλαβε πάλι τόν στολισμόν της· γιά τό ὅτι τήν «δραχμήν» πού ἔχασε, τήν εὑρῆκαν οἱ Βασιλεῖς.

Αὐτός εἶναι ὁ Σταυρός τοῦ Κυρίου, τό Δεσποτικόν «σημεῖον», τό σωτήριον ὅπλον, ἡ βασιλική δύναμις, τό τρόπαιον τῆς νίκης, τό σημεῖον διαχωρισμοῦ ἀλλά καί τῆς ἑνώσεως τῶν Οὐρανίων καί τῶν ἐπιγείων, ἡ νομοθεσία τῶν πιστῶν, ἡ κορυφή καί ὁ ἐπίλογος τῶν Ἀποστόλων, τό τηλεσκόπιο τῶν Προφητῶν, τό στεφάνι τῶν Μαρτύρων, ὁ ἀῤῥαβών τῶν προσκυνούντων τόν Χριστόν.

Διότι ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ὁ Χριστός προσκυνεῖται· ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἐγνωρίσθη καί ἐπιστεύθη· ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἡ Ἰουδαϊκή θρησκεία κατηργήθη, ἡ εἰδωλολατρεία ἔσβησε, ἡ Χριστιανική Πίστις καί ζωή ἀνέτειλε καί ἐπεκράτησε· ὁ ἀέρας ἡγιάσθη, ἠλευθερώθημεν ἀπό τάς εἰδωλολατρικάς θυσίας, ἐγεύθημεν τήν ἀναίμακτον λατρείαν. Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἔχομε ἀπαλαγῆ ἀπό τάς δαιμονικάς ἀναθυμιάσεις· ἀντιθέτως, μποροῦμε νά μετέχωμε πλέον τῆς Πνευματικῆς εὐωδίας τοῦ «κενωθέντος Μύρου». Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, αἱ γεννήσεις καί καταγωγαί τῶν ψευδοθεῶν τῆς Μυθολογίας ἐξηφανίσθησαν. Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἐγνωρίσαμε τό μυστήριο τῆς θείας Πίστεώς μας· ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἐμάθαμε ὅτι, ἡ ὑπεράρχιος ἀρχή, δηλαδή ὁ Θεός Λόγος, προῆλθε ἐκ τῆς προανάρχου ἀρχῆς, δηλαδή τόν Θεό Πατέρα, ἀχρόνως καί θεοπρεπῶς.

Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἔχομε διδαχθῆ τήν πίστιν εἰς Πατέρα, Υἱόν καί Ἅγιον Πνεῦμα, καί ἀπαλαχθήκαμε ἀπό τήν καταστρεπτική φθορά τῆς εἰδωλολατρικῆς ματαιολογίας καί φλυαρίας. Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἀπεῤῥίψαμε τίς σκιές τῶν τυπικῶν συμβόλων, καί κατεφωτίσθημεν μέ τό φῶς τῆς ἀληθείας διά τῆς θείας Χάριτος. Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ὁ θάνατος ἔχει καταφρονηθῆ, οἱ δαίμονες ἔχουν σαστίσει, τά εἴδωλα συνετρίβησαν, αἱ θυσίαι τῶν ζώων ἔχουν ἐκλείψει, τά εἰδωλεῖα ἔχουν καταστραφῆ. Παντοῦ ὑπάρχουν Ἐκκλησίαι, ἱερά θυσιαστήρια, ψαλμῳδίες, ἀγρυπνίες, θεολογικές διδασκαλίες, Βαπτίσματα, συμφιλιώσεις τῶν πιστῶν, θεία μελέτη καί γνῶσις τῶν Ἁγίων Γραφῶν, περιφρόνησις τῶν γηΐνων, κτῆσις τῶν Οὐρανίων, ἕνωσις μέ τόν Θεόν. Καί διατί νά λέγω πολλά; Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, οἱ ἄνθρωποι συμπολιτεύονται μέ τούς Ἀγγέλους, καί αὐτός ὁ Οὐρανός εἶναι πλέον προσιτός διά τούς ἐπιγείους· ὁ δέ Θεός, διά τῆς θείας Χάριτος καί ἐνεργείας Του, γίνεται πλέον μεθεκτός ἀπό τούς ἀνθρώπους.

Ἀλλ᾽ ὦ Τίμιε Σταυρέ, τό πολυδοξασμένο καύχημα τοῦ Κυρίου καί ἡμῶν! Ὦ Ξύλον ἔνδοξον, ἐπάνω εἰς τό ὁποῖον ὁ Χριστός ἐτεντώθη! Φυτόν πού ἐξασφαλίζει τήν ἀθανασίαν, ἐκ τοῦ ὁποίου ὁ Χριστός ὁ ἀληθινός βότρυς, ἀνέβλυσε γιά μᾶς ποτόν πού δίδει ἀληθινή ζωή. Ὦ Σταυρέ, διά τοῦ ὁποίου ἐσχίσθη τό χειρόγραφον τῆς ἁμαρτίας, καί ἔτσι ἔγινε αἰτία νά γραφῇ τό συμβόλαιον τῆς ἐλευθερίας. Ὦ Σταυρέ, θησαυρέ ἀπείρων ἀγαθῶν! Πρόξενε τοῦ Παραδείσου, κάτοχε τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν, σύ πού ἐλευθερώνεις ἀπό τά ἁμαρτήματα καί δίδεις τά κατορθώματα. Σέ ὁ Χριστός μέ τήν Σταύρωσίν Του ἀνέδειξε Ξύλον ἀθανασίας. Σέ ὁ Χριστός, μέ τό νά προσηλωθῇ ἐπάνω σου, ἐτοποθέτησε σάν ἄλλη σκάλα πού ὁδηγεῖς πρός τούς οὐρανούς. Σέ ὁ Χριστός, μέ τό νά κρεμασθῇ ἐπάνω σου, ἀνέδειξε πρόξενον εὐλογίας. Σέ ὁ Χριστός, μέ τό τάνυσμά Του, κατέστησε ἱκανόν νά ἐλευθερώνῃς ἀπό τά δεσμά τῆς ἁμαρτίας, αὐτούς πού εἶναι δέσμιοι εἰς αὐτήν.

Μέ τό νά ὑψωθῇ ὁ Χριστός μέ τήν θέλησίν Του ἐπάνω στό ἰκρίωμά σου, ὕψωσε μαζί Του τόν κόσμον. Μέ τό νά ὑψωθῇ σέ σένα ὁ Χριστός γιά χάρι δική μας, ἀχρήστευσε τόν ὑψωθέντα χάλκινον ὄφιν. Δέν ὑπάρχει πλέον εἰς τόν δρόμον φίδι πού νά δαγκώνῃ καί νά κεντᾷ τήν πτέρναν. Δέν ὑπάρχει πλέον ὁ «χαλκοῦς ὄφις» ὁ ὁποῖος ὅταν ἐβλέπετο ἐθεράπευσε τά δαγκάματα τῶν φιδιῶν. Δέν ὑπάρχει πλέον τό: «Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπί ξύλου». Πῶς, καί μέ ποῖον τρόπον; Μέ τό νά μεταβάλῃ τήν κατάραν εἰς εὐλογίαν ὁ εὐλογημένος Ἰησοῦς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ. Δέν εἶναι πλέον κατηραμένος ὁ σταυρός, ἐπειδή ἡ κατάρα ἐκαρφώθη ἐπάνω εἰς τόν Σταυρόν· αὐτήν τήν κατάραν ὁ Χριστός τήν ἀπεμάκρυνε, ἀντ᾽ αὐτῆς δέ, εἰσήγαγε τήν εὐλογίαν.

Τοῦτος ὁ Σταυρός τοῦ Κυρίου, μᾶς ἔφερε ὅλα τά καλά. Τοῦτος ὁ Σταυρός τοῦ Δεσπότου, ἔχει πολλά ὀνόματα. Ὁ Σταυρός ὀνομάζεται: ῥάβδος εὐθύτητος, βασιλείας, δυνάμεως καί κληρονομίας: «Ὁ Θρόνος Σου, ὁ Θεός, εἰς τόν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς Βασιλείας Σου»· «Ἐλυτρώσω ῥάβδον κληρονομίας Σου»· «Ράβδον δυνάμεως ἐξαποστελεῖ Σοι Κύριος ἐκ Σιών». Ὀνομάζεται ἐπίσης βακτηρία: «Ἡ ῥάβδος Σου καί ἡ βακτηρία Σου, αὗταί με παρεκάλεσαν». Ὀνομάζεται καί Ξύλον ζωῆς: «Ξύλον ζωῆς ἐστι πᾶσι τοῖς ἀντεχομένοις αὐτοῦ, καί τοῖς ἐπερειδομένοις ἐπ᾽ αὐτόν ὡς ἐπί Κύριον ἀσφαλής». Εἶναι «Ξύλον πεφυτευμένον», καθώς ἀναφέρει κάπου ὁ Δαυΐδ, «παρά τάς διεξόδους τῶν ὑδάτων»· ποίων ὑδάτων; τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν.

Ὀνομάζεται καί ὑποπόδιον: «Ὑψοῦτε Κύριον τόν Θεόν ἡμῶν, καί προσκυνεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν Αὐτοῦ, ὅτι Ἅγιος ἐστι». Ὀνομάζεται καί τόπος: «Εἰσελευσόμεθα εἰς τά σκηνώματα Αὐτοῦ, προσκυνήσωμεν εἰς τόν τόπον, οὗ ἔστησαν οἱ πόδες Αὐτοῦ»· «εἰ δώσω ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς μου καί τοῖς βλεφάροις μου νυσταγμόν καί ἀνάπαυσιν τοῖς κροτάφοις μου, ἕως οὗ εὕρω τόπον τῷ Κυρίῳ, σκήνωμα τῷ Θεῷ Ἰακώβ».

Τοῦτον τόν Σταυρόν ὑποδηλοῦσε καί συμβολικῶς προεμήνυε ὁ Πατριάρχης Ἰακώβ, τοποθετώντας τά χέρια του ἐναλλάξ καί σταυροειδῶς ἐπάνω εἰς τά ἐγγόνια του πρός εὐλογίαν. Αὐτόν τόν Σταυρόν πάλιν προτυπῶν ὁ ἴδιος, προσεκύνησεν εἰς τό ἄκρον τῆς ῥάβδου τοῦ υἱοῦ του Ἰωσήφ. Προτύπωσις ἐπίσης τοῦ Σταυροῦ ἦτον ἡ ῥάβδος τοῦ ἰδίου Πατριάρχου Ἰακώβ, ὅταν ἐπέρασε τόν ποταμόν Ἰορδάνην· διότι λέγει: «Ἐν τῇ ῥάβδῳ μου ταύτῃ διέβην τόν Ἰορδάνην». Καί λίγο πιό πρίν ἐφανερώνετο εἰς τόν Ἀβραάμ τό σημεῖο τοῦ Σταυροῦ, προτυπούμενον ἀνάμεσα εἰς τά κέρατα τοῦ κριοῦ, ὅταν ἐπρόσφερε τήν τυπικήν θυσίαν τοῦ προβάτου, ἡ ὁποία ἦτο μία μυστική προτύπωσις τοῦ Σταυρωθέντος Χριστοῦ.

Σταυροῦ προτύπωσις ἦτο καί ὁ Ἰσαάκ, ὁ ὁποῖος ἐφορτώθη τά ξύλα τῆς θυσίας, καί ἀκολουθοῦσε δρομαίως τόν πατέρα του, ὁ ὁποῖος βιαζόταν νά κάμῃ τήν θυσίαν. Σταυροῦ δύναμιν εἶχε ἐπίσης, ἡ ῥάβδος τοῦ Μωϋσέως, ἡ ὁποία μετεβλήθη εἰς μεγάλον ὄφιν καί μετεμόρφωσε τάς ῥάβδους τῶν Αἰγυπτίων· καί ἄλλας ἀπό αὐτάς κατέπινε, ἄλλοτε πάλιν μετέβαλλε τό νερό τοῦ ποταμοῦ σέ αἷμα, διά νά μή μποροῦν νά πίνουν νερό. Καί ἄλλοτε μέν, ἔβγαζε ἀπό τά νερά βατράχους, ἄλλοτε δέ, ἔῤῥιπτε ἀκρίδας, σκνίπας καί σκότος βαθύ, καί ὅλας τάς ἄλλας ἐκείνας τιμωρίας τῶν Αἰγυπτίων. Σταυροῦ προτύπωσις ἦτο καί ἡ ἰδία αὐτή ῥάβδος τοῦ Μωϋσέως, ὅταν ἐσχίζετο ἡ Ἐρυθρά θάλασσα εἰς δύο μέρη καί ἐδημιουργοῦντο τά ὑδάτινα ἐκεῖνα τείχη διά νά περάσῃ αὐτός μαζί μέ τόν λαόν.

Σταυροῦ προτύπωσις ἐπίσης ἦσαν ὁ «στῦλος τοῦ πυρός» καί ὁ «στῦλος τῆς νεφέλης» διά τῶν ὁποίων ὡδηγοῦσε ὁ Θεός τούς περιπλανωμένους Ἰουδαίους, ὅταν ἔφυγαν ἀπό τήν Αἴγυπτον.

Σταυροῦ προτύπωσιν ἔκαμε καί αὐτός ὁ ἴδιος ὁ Μωϋσῆς, ἐπάνω εἰς τό ὄρος ἔχοντας ὑψωμένα τά χέρια, ὅταν ὁ Ἱησοῦς τοῦ Ναυῆ ἐπολέμει τούς ἀλλοφύλους Ἀμαληκίτας· καί ὁ μέν Μωϋσῆς ἐστηρίζετο ὑπό τοῦ Ἀαρών καί τοῦ Ὤρ, οἱ δέ Ἰησραηλῖται νικοῦσαν.

Σταυροῦ προτύπωσις ἦτο καί ἡ ῥάβδος πού ἐκτύπησε τήν πέτραν εἰς τήν ἔρημον καί ἀνέδειξε τήν ξηρά γῆν γεμάτην ἀπό τρεχούμενο νερό.

Ἀλλά καί ἡ ῥάβδος πού ἐβλάστησε τά καρύδια τί ἐδήλωνε; Δέν προεικόνιζε φανερά τόν Σταυρόν; Ἀλλά καί ὁ Ἡσαΐας ὁ ὁποῖος ἐπριονίσθη μέ ξύλινο πριόνι, δέν προετύπωνε τόν Σταυρόν; Ἀφήνω νά λέγω ὅτι καί τοῦ Ἀγγέ ἡ σταύρωσις καί τοῦ Σισάρα ἡ ἐν πασσάλῳ καθήλωσις, προτύπουν φανερά τόν Σταυρόν. Ἀλλά καί ἡ μηλωτή τοῦ Προφήτου Ἠλία, μπορῶ νά εἰπῶ, προετύπωνε τήν δύναμιν τοῦ Σταυροῦ, ὅταν ἔσχισε εἰς δύο τά νερά τοῦ Ἰορδάνου ὁ Προφήτης, καί πέρασε ὡς διά ξηρᾶς. Τί νά εἴπωμε δέ, καί διά τό θαῦμα τοῦ Προφήτου Ἑλισσαίου ὅταν ἔῤῥιψε τό ξύλο τῆς ἀξίνης μέσα εἰς τό νερό, καί ἀνείλκυσε τόν σιδερένιο πέλεκυ, ὁ ὁποῖος, ἄν καί ἦτο βαρύς, ἔγινε ἐλαφρός;

Πράγματι λοιπόν ὁ Σταυρός εἶναι κάτι πολύ μεγάλο, καί σέ πολλά μέρη τῆς Ἁγίας Γραφῆς μαρτυρεῖται ἤ προτυποῦται, καί πολλά θαύματα γίνονται καθημερινῶς μέ τήν δύναμίν του. Πρέπει νά προσκυνοῦμε λοιπόν τόν Σταυρόν, διότι δι᾽ αὐτοῦ ἐγνωρίσαμε τόν Κύριον. Πρέπει νά προσκυνῆται ὁ Σταυρός, διότι δι᾽ αὐτοῦ δοξάζομε τόν Χριστόν. Προσκυνοῦμε τόν Σταυρόν, διότι δι᾽ αὐτοῦ ἐλάβαμε τήν εὐλογίαν, καί ἐλευθερωθήκαμε ἀπό τήν κατάρα. Προσκυνοῦμε τόν Σταυρόν, διότι δι᾽ αὐτοῦ ἐξεμέσαμε τήν πικρή γεῦσι τοῦ «ξύλου τῆς παρακοῆς», καί ἐγεύθημεν τήν γλυκύτητα τῆς σωτηρίας.

Εὐλογημένο αὐτό τό Ξύλον, διά τοῦ ὁποίου εὐλογήθηκαν ὅλα τά ἔθνη. Εἶναι εὐλογημένο αὐτό τό Ξύλον, ἐπάνω εἰς τό ὁποῖον ὁ Θεός Λόγος σωματικῶς ἐσταυρώθη! Ποιό πρᾶγμα θά μποροῦσε νά εἶναι πιό θαυμαστό καί παράδοξον; Νά βλέπῃς δηλαδή ἕνα Θεόν νά σταυρώνεται, καί μάλιστα μαζί μέ λῃστάς; Εἶναι εὐλογημένο τό Ξύλο, διά τοῦ ὁποίου ὁ Λῃστής μπῆκε εἰς τόν Παράδεισον, καί ἡ γεῦσις τοῦ Ξύλου αὐτοῦ, ἀπεμάκρυνε τήν πικράν γεῦσιν (τῆς παρακοῆς καί τῆς ἁμαρτίας)· ποιό πρᾶγμα θά μποροῦσε νά εἶναι πιό θαυμαστό ἀπό αὐτό; Διότι τόν Παράδεισον τόν ὁποῖον ἔκλεισε ὁ Ἀδάμ μέ τήν πτῶσίν του, τοῦτον ἄνοιξε ὁ Λῃστής μέ τήν μετάνοιάν του. Καί ἀπό ἐκεῖ πού ἐξωρίσθη ἐκεῖνος, ἐκεῖ ἐνεγράφη μόνιμος κάτοικος ἐτοῦτος. Πολύ καλή, ἐπιτυχημένη καί θαυμασία ἐναλλαγή! Ἐξῆλθε ὁ ἕνας κλέπτης καί εἰσῆλθε ὁ ἄλλος κλέπτης· ὁ πρῶτος, ἐπειδή ἔκαμε παράβασιν· ὁ δεύτερος, ἐπειδή μετενόησε. Ὁ ἕνας, ἐπειδή ὑπετάγη εἰς τόν διάβολον· ὁ ἄλλος, ἐπειδή ἐσταυρώθη μαζί μέ τόν Κτίστην.

Εὐλογημένο εἶναι τό Ξύλον, ἀπό τό ὁποῖον κατεσκευάσθη ἡ νοητή κιβωτός τῆς Ἐκκλησίας, καί ἡ ὁποία ἔχει τήν δύναμιν νά διασώζῃ τόν κόσμον ἀπό τόν κατακλυσμόν τῆς ἁμαρτίας. Εἶναι εὐλογημένο τό Ξύλον, ἀπό τό ὁποῖον ἔφαγε ὁ Λῃστής, καί ἠξιώθη τοῦ Παραδείσου τῆς τρυφῆς. Εὐλογημένο εἶναι τό Ξύλον, ἀπό τό ὁποῖον ἐπειδή δέν ἔφαγε προηγουμένως ὁ Ἀδάμ, ἀντήλαξε τήν ζωήν μέ τόν θάνατον, προσκολληθείς πρός τό «ξύλον τῆς γνώσεως» μέ τήν αὐθάδη ἐκείνην γεῦσιν. Ἔπειτα ἀφοῦ ἔφαγε ἀντελήφθη τόν πλοῦτον του καί εὗρε τήν ἀποκατάστασίν του. Εἶναι εὐλογηένο τό Ξύλον, διά τοῦ ὁποίου οἱ βασιλεῖς νικοῦν τούς ἐχθρούς, καί οἱ στρατηγοί προσφέρουν τά λάφυρα πού κέρδισαν, καί πλήθη στρατιωτῶν συλλαμβάνουν τούς βαρβάρους αἰχμαλώτους. Εἶναι εὐλογημένο τό Ξύλον, διά τοῦ ὁποίου καταστρέφονται τά τόξα, καί οἱ ἀσπίδες γίνονται παρανάλωμα τῆς φωτιᾶς. Εἶναι εὐλογημένο τό Ξύλον, διά τοῦ ὁποίου οἱ ὑπερήφανοι ἐχθροί λυγίζουν, ὑποκύπτουν καί ὑποχωροῦν· τρέπονται εἰς φυγήν οἱ βάρβαροι καί φεύγουν οἱ Σκύθαι πανικόβλητοι «μηδενός διώκοντος».

Λοιπόν, ὑψώσατε σήμερα μαζί μου τήν φωνήν, καί ἄς ἀπευθύνωμε μαζί μέ τήν Ἁγία Γραφή, τά λόγια της, πρός τόν Θησαυρόν τοῦ Σταυροῦ. Καί Θησαυρόν τοῦ Σταυροῦ, ὀνομάζω τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ, τόν Χριστόν, πρός τόν Ὁποῖον πρέπει νά ἀπευθύνωμε τά λόγια μας λέγοντες: «Πάντα τά ἔθνη, ὅσα ἐποίησας, ἥξουσι καί προσκυνήσουσιν ἐνώπιόν Σου, Κύριε, καί δοξάσουσι τό Ὄνομα Σου, ὅτι μέγας εἶ Σύ καί ποιῶν θαυμάσια, Σύ εἶ ὁ Θεός μόνος». Εἰς Αὐτόν ἀνήκει ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων· Ἀμήν.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ (Κυριακή προ της Υψώσεως)

 Η εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, δίνει στους Χριστιανούς την ευκαιρία να θυμούνται πάντα την ανυπέρβλητη σταυρική θυσία του Χριστού. Υλοποιώντας ο Θεός Πατήρ «βουλήν προαιώνιον», το προ αιώνων σχέδιό του, αποστέλλει στον κόσμο τον Υιό του, για να παραδοθεί στον θάνατο, ώστε να ανασύρει από την αιώνια απώλεια κάθε άνθρωπο που θα πιστεύει σ’ αυτόν και να του χαρίσει «ζωήν αιώνιον» (Κυριακή προ της Υψώσεως).

Ο Χριστός τόνισε ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτή (Ιω. 15, 13). Έκτοτε ο Σταυρός, «το σημείον του Υιού του ανθρώπου», έγινε το σύμβολο της υπέρτατης θυσίας, η εικόνα της απέραντης αγάπης. Από ξύλο κατάρας, έγινε ο Τίμιος και Ζωοποιός Σταυρός. Η πηγή κάθε ευλογίας στη ζωή των ανθρώπων. Και ήταν απολύτως φυσικό να γίνει ο Σταυρός του Χριστού το πιο αγαπημένο ιερό κειμήλιο και αντικείμενο των Χριστιανών. Η αγία Ελένη ήταν η πρώτη που τον αναζήτησε και τον βρήκε. Ανέσκαψε τον τόπο του Γολγοθά, όπου είχε πεταχτεί ο Σταυρός από τους Εβραίους και είχε σκεπαστεί από ποικίλα υλικά. Και ανακάλυψε όχι μόνο αυτόν, αλλά και τους σταυρούς των δύο ληστών που συσταυρώθηκαν μαζί του.

Ποιος από τους τρεις όμως ήταν ο Σταυρός του Χριστού; Για να γίνει η πιστοποίηση αυτή, προσέφυγαν στη θεϊκή ετυμηγορία. Ενώ γινόταν η εξόδια πομπή μιας γυναίκας που είχε εκδημήσει από τα επίγεια, ακούμπησαν διαδοχικά τους τρεις σταυρούς στο νεκρό σώμα της. Με τους δύο σταυρούς δεν άλλαξε τίποτε, αλλά όταν ακούμπησε ο τρίτος σταυρός, η γυναίκα ξαναγύρισε στη ζωή. Αναστήθηκε. Και όλοι κατάλαβαν ότι πρόκειται για τον ζωηφόρο Σταυρό του Κυρίου μας.

Έκτοτε, διά μέσου των αιώνων, ο κόσμος έχει πλημμυρίσει από τα αναρίθμητα θαύματα του Τιμίου Σταυρού. Το Τίμιο Ξύλο του είναι το ακαταγώνιστο όπλο κατά του διαβόλου, η απόλυτη ευλογία και προστασία των πιστών. Θεία δυνάμει του Σταυρού και του εν αυτώ σταυρωθέντος Χριστού επιτυγχάνονται τα πάντα. Εκδίωξη των πονηρών πνευμάτων, θεραπεία από παντοία κακά, νεκραναστάσεις.

Αλλά υπάρχει και κάποιο θαύμα που επιτελείται διηνεκώς, αφανώς και μυστικώς με τη χάρη που έρρευσε από τον Σταυρό και τον σταυρωθέντα Κύριο, που υπερβαίνει κάθε άλλο θαύμα. Είναι η ανάσταση των ψυχών.

Η ανάσταση ενός νεκρού δεν δίνει, παρά μόνο μια μικρή παράταση ζωής. Όσοι και αν αναστήθηκαν, ο Λάζαρος κ. λ. π., πέθαναν ξανά. Δεν είναι η οριστική λύση κατά του θανάτου. Η αναπότρεπτη εξουδετέρωση του θανάτου γίνεται με την αποφυγή του πνευματικού θανάτου, του θανάτου της ψυχής. Που προκαλείται μόνο από την αμαρτία. Αυτόν τον θάνατο συνιστά ο Κύριος να φοβόμαστε. Που ρίχνει ψυχή και σώμα «εν γεέννη» (Ματθ. 10, 28).

Όποιος λοιπόν με τη χάρη του Σταυρού σταυρώσει τα πάθη του, ψυχικά και σαρκικά, δηλαδή την πολυποίκιλη φιλαυτία του (φιληδονία, φιλαργυρία, φιλοδοξία) και νικήσει την αμαρτία, ανασταίνεται πνευματικά. Γίνεται ο μόνος πραγματικά ελεύθερος άνθρωπος. Η ανάσταση της ψυχής του «έχει ζωήν αιώνιον», προοπτική ατελεύτητη και όχι προσωρινή, όπως κάποια τυχόν ανάσταση του σώματος.

Γι’ αυτό, το να νικήσει κανείς τα πάθη του, είναι ανώτερο θαύμα από το να αναστήσει νεκρούς (αγ. Ισαάκ ο Σύρος)!

π.Δημήτριος Μπόκος

Ὄπλον καὶ φάρμακον!

 Κυρικακὴ πρὸ τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ (Ἰωάν. γ΄ 13-17)

(†) ἐπισκόπου Γεωργίου Παυλίδου Μητροπολίτου Νικαίας

«Καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῶ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου».

Μὲ ἱερὸν ρῖγος θὰ προσκυνήσωμεν αὔριον, ἀγαπητὲ ἀναγνῶστα, τὸν Σταυρὸν τοῦ Κυρίου. Θὰ ὑψωθῇ καὶ πάλιν ἐν μέσῳ τῆς αἱματοβαμμένης γῆς ὡς σύμβολον σωτηρίας καὶ λυτρώσεως τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὰ δεσμὰ καὶ τὸν θάνατον τῆς ἁμαρτίας. Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ ἀλήθεια ἀναπηδᾷ ἀπὸ τὸ σημερινὸν Εὐαγγελικὸν ἀνάγνωσμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπενθυμίζει ἕνα καταπληκτικὸν γεγονός, ποὺ συνέβη 1500 ὁλόκληρα χρόνια πρὶν ὑψωθῇ ὁ Σταυρὸς εἰς τὸν Γολγοθᾶν. Ἄς μελετήσωμεν, λοιπόν, αὐτὸ τὸ γεγονός, διότι ἔχει πολλὰ νὰ μᾶς διδάξῃ.

1.Παράβασις καὶ ποινή.

«Καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ».

Γρύζομεν ὀπίσω 3.500 περίου χρόνια. Ὁ Ἰσραηλιτικὸς λαός, ἔπειτα ἀπὸ ἕνα δραματικὸν ἀγῶνα, ἀπελευθερώνεται ἐπὶ τέλους ἀπὸ τὸν σκληρὸν ζυγὸν τῶν Αἰγυπτίων, ὅπου ἐπέρασε πικρὰν καὶ μαρτυρικὴν ζωήν, διαβαίνει ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Μωϋσέως θαυματουργικῶς τὴν Ἐρυρθὰν θάλλασαν· καὶ, διὰ μέσου τῆς ἐρήμου, κατευθύνεται πρὸς τὴν Παλαιστίνην, εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, εἰς τὴν χώραν ὅποῦ θὰ ρέῃ «μέλι καὶ γάλα».

Ἡ πορεία του μέσα εἰς τὴν ἔρημον εἶναι μία ἀδιάκοπος ἐκδήλωσις θαυμαστῆς προνοίας τοῦ Θεοῦ. Τὸν τρέφει μὲ τὸ «μάννα», τὴν οὐράνιον αὐτὴν τροφήν. Τὸν δροσίζει μὲ ὁλοκάθαρο νερό. Τὸν προστατεύει ἀπὸ κινδύνους. Τοῦ ἑτοιμάζει εὐτυχισμένην ζωὴν εἰς τὴν εὐλογημένην πατρίδα.

Ἀτυχῶς ὅμως, ἐνῶ ὁ καθεὶς θὰ ἐπερίμενε νὰ ἐκδηλώσῃ ὁ λαὸς αὐτός, ὁ τόσον εὐεργετηθείς, αἴσθημα εὐγνωμοσύνης, ἀντιθέτως τὸν βλέπουμε νὰ παραπονῆται, νὰ διαμαρτύρεται, νὰ γογγύζη, Ἐνθυμεῖται -ἀκατανόητον! – «τὰ κρεμμύδια καὶ τὰ πράσα» τῆς Αἰγύπτου. Δὲν τοῦ ἀρέσει ἡ οὐράνιος τροφή, τὸ «μάννα». «Καὶ κατελάλει ὁ λαὸς πρὸς τὸν Θεὸν κατὰ Μωϋσῆ λέγοντες.... ἡ ψυχὴ ἡμῶν προσώχθισεν ἐν τῷ ἄρτῳ τούτῳ τῷ διακένῳ» (Ἀριθμ. ΚΑ΄5).

Ἀγνώμων λαέ!  Ἀλλὰ ἡ ἀχαριστία αὐτὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μείνῃ χωρὶς κυρώσεις. Καὶ νά! Στέλνει ὁ Θεός, σημειώνει ἡ Ἁγ. Γραφή, φίδια δηλητηριώδη, ποὺ σκορποῦν τὸν θάνατον. Τὰ πτώματα κατὰ σωρούς. Ὁ καταυλισμὸς τῶν Ἰουδαίων μεταβάλλεται εἰς τόπον δακρύων καὶ εἰς ἀπέραντον νεκροταφεῖον. Τρομερὸν τὸ θέαμα!  Νέοι, γέροντες, παιδιά, ἄνδρες, γυναῖκες σπαρταροῦν σὲ κάθε βῆμα καὶ ἀποθνήσκουν.

Νὰ σταματήσωμεν γιὰ λίγο.... Ἡ εἰκόνα αὐτὴ ἔχει ἐφαρμογὴν καὶ εἰς ἄλλην σφαῖραν, τὴν πνευματικήν.

Βασιλέα τῆς ὑλικῆς δημιουργίας ἔκαμεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον. Πρύτανιν μέσα εἰς ἕνα μεγαλειῶδες ἔργο. Τοῦ ἐχάρισε χαρίσματα καὶ δωρεές.

Τὸν ἐστόλισε μὲ προσόντα καὶ ἱκανότητες. Τὸν ἐγκατέστησεν εἰς μαγευτικὸν βασίλειον. Θὰ ἦτο λοιπὸν φυσικὸν νὰ αἰσθάνεται ὁ ἄνθρωπος εὐγνωμοσύνη ἀπέναντι τοῦ μεγάλου του εὐεργέτου. Καὶ ὅμως. Ἐπαναστάτησε. Παρέβη τὰ ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Ἐδείχθη ἀνάξιος τῆς στοργῆς τοῦ Δημιουργοῦ. Γνωστὴ ἡ δραματικὴ ἱστορία τῆς πτώσεως.  Καὶ ἀμέσως ἦλθαν τὰ «φίδια» ὡς συνέπεια καὶ ποινή.

Ἡ ἁμαρτία δηλ. τὸ τρομερὸ πνευματικὸ αὐτὸ φίδι, ποὺ σκορπάει τὸν θάνατο. Αἰῶνας ὁ ἄνθρωπος κάτω ἀπὸ τὴν ἀπειλὴν τῆς ἁμαρτίας καὶ τὰς φρικτὰς συνεπείας της. Δὲν ἄφησε κανένα προσὸν του ἀνέπαφον καὶ ἄτρωτον. Τοῦ κατεπολέμησε τὸ σῶμα, καταστήσαντα αὐτὸ φωλέαν ἀσθενειῶν· τοῦ ἐσκότισε τὸ νοῦν· τοῦ διέστρεψε τοὺς πόθους· τοῦ ᾐχμαλώτισε τὴν θέλησιν· τοῦ ἀνέτρεψε τὸν οἰκογενειακὸν βίον· τὸν κατεβίβασεν ἀπὸ τὸ ὕψος στὸ χάος.

Τὸν ἔδεσεν εἰς τὸ ἅρμα πλέον τοῦ θανάτου.

Ἐκεῖ ποὺ πρῶτα ἄνθιζε ἡ χαρά, τώρα ἦλθε ὁ πόνος, καταλυτής, καὶ ἐσάρωσε τὰ πάντα. Τί κρῖμα! Πῶς ἔγινεν ἔτσι τὸ πλάσμα τοῦ Θεοῦ; Πῶς ἔπεσε τόσο χαμηλά;  Ποιὸς θὰ μπορέσῃ νὰ τὸ σώσῃ ἀπὸ τὰς ὀδύνηρὰς καὶ τρομερὰς συνεπείας, ποὺ τοῦ ἐδημιούργησε τὸ φίδι-ἁμαρτία;

Ἡ συνέχεια τῆς ἱστορίας, ποὺ ἔλαβε χώραν εἰς τὴν ἔρημον μὲ τοὺς Ἰσραηλίτας, μᾶς δίδει τὴν λύσιν.

2. Σύμβολον καὶ σωτηρία.

Τραγικὴ ἡ θέσις τοῦ λαοῦ. Θρῆνος καὶ κλαυθμὸς καὶ ὀδυρμὸς πολὺς. Μητέρες κλαῖνε τὰ νεκρὰ παιδιὰ των καὶ παιδιὰ ὀδύρονται γιὰ τὴν ὀρφάνια των. Ἡ δραματικότης τῆς καταστάσεως εἶναι ἀνωτέρα πάσης περιγραφῆς. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα;  Οἱ Ἑβραῖοι συνέρχονται.  Τρέχουν ἐν ἀπογνώσει πρὸς τὸν Μωϋσῆν.  Πέφτουν στὰ πόδια του. Μὲ λυγμοὺς τὸν ἱκετεύουν νὰ μεσολαβήσῃ, ὥστε νὰ τοὺς συγχωρήσῃ ὁ Θεός. «Ἡμάρτομεν ὅτι κατελαλήσαμεν κατὰ τοῦ Κυρίου... Εὖξαι οὖν πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ἀφελέτω, ἀφ’ ἡμῶν τὸν ὄφιν...» (Ἀριθ. ΚΑ΄ 7).

Ὁ Μωϋσῆς προσηυχήθη. Ὁ Θεὸς τοὺς ἐλυπήθη. Καὶ ἔδωσεν ἐντολὴν εἰς τὸν Μωϋσῆν νὰ κατασκευάσῃ ἕνα μεγάλο χάλκινο φίδι. Τὸ φίδι αὐτὸ νὰ τὸ ὑψώσῃ ἐπάνω εἰς πανύψηλο κοντάρι ποὺ νὰ στηθῇ εἰς τὸ κέντρον τοῦ στρατοπέδου. Ὅταν τὰ φίδια θὰ ἤρχοντο καὶ θὰ ἐδάγκαναν τοὺς Ἑβραίους, τὸ φάρμακον, διὰ νὰ μὴ ἀποθάνουν, θὰ ἦτο νὰ στρέφουν ἀμέσως τὸ βλέμμα πρὸς τὸ ὑψωμένο χάλκινο φίδι, ὁπότε θὰ ἐγίνοντο πάραυτα καλά.

Ἡ ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ ἐξετελέσθη. Τὸ χάλκινο φίδι ἔγινε καὶ ὑψώθη εἰς τὸ κοντάρι. Τὰ φίδια ἦλθαν πάλι. Παράδοξον ὅμως· δὲν ἀπέθανε πλέον κανείς. Μόλις ἔστρεφαν τὰ βλέμματα πρὸς τὸ κοντάρι, τὸ δηλητήριον τοῦ φιδιοῦ διελύετο καὶ ἐχάνετο.

Καταπληκτικὴ ἐφαρμογή, ἀδελφέ μου, τῆς συμβολικῆς αὐτῆς ἐνεργείας εἰς τὸ μεγάλο γεγονὸς τοῦ Γολγοθᾶ. Αἱ συνέπειες τῆς ἁμαρτίας, μὲ τὴν πτῶσιν τοῦ ἀνθρώπου, ἦσαν, ἀληθινά, φαρμακεραί. Τὸ δηλητήριόν της ἐσκορποῦσε πανοῦ τὸν ψυχικὸν θάνατον. Ἀμέτρητα τὰ θύματά της. Ἀφάνταστος ἡ φθορὰ καὶ ἡ καταστροφὴ. Ἔπρεπε κάποιος νὰ εὑρεθῇ, διὰ νὰ σώσῃ τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ἐχρειάσθη τότε -ὤ βάθος ἀγάπης Θεοῦ! νὰ ὑψωθῇ εἰς τὸ ξύλον τοῦ Σταυροῦ ἐπὶ τοῦ Γολγοθᾶ ὁ ἴδιος ὁ Θεὸς ὁ Δημιουργός, ὁ Ἰησοῦς Χριστός.

Μὲ τὰ χέρια τὰ πανάχραντα ἀνοιγμένα ἐπὶ τοῦ Σταυροῦ ἀγκαλίαζει ἀπὸ τὸ τότε ὅλον τὸν κόσμον. Μὲ τὸ τίμιον αἷμα Του χαρίζει τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἀθανασίαν, εἰς ὅσους στρέφουν τὸ βλέμμα τους πρὸς Αὐτὸν εἰς ὥρας κλονισμῶν καὶ κινδύνων. Δὲν ἔπαυσε, βέβαια, ἡ ἁμαρτία νὰ ὁρμᾷ κατὰ τῶν ὀπαδῶν τοῦ Χριστοῦ. Δὲν ἔχει ὅμως πλέον τὴν δύναμιν τοῦ θανάτου, ὅταν ὁ ἄνθρωπος προσβλέπῃ εἰς τὸν Σωτῆρα. Τὸ δηλητήριόν της εἶναι ἀκίνδυνον. Τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ μεταδίδει τὴν ζωὴν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ πιστοῦ.

Ἄνθρωπε κουρασμένε ἀπὸ τὰ συνεχῆ πλήγματα τῆς ἁμαρτίας! Ἄνθρωπε πληγωμένε ἀπὸ τὸ ὀδυνηρὸ δάγκωμα τῆς τρομερᾶς ἐχίδνης τοῦ κακοῦ! Ἄνθρωπε, ποὺ ἡ ἁμαρτία σοῦ ἐσκότισε τὸν νοῦν, ποὺ σοῦ ἐνέκρωσε τὰ ψυχικὰ αἰσθητήρια, ποὺ σοῦ ἐσκόρπισε τὰ ὡραῖα καὶ ἅγια ὄνειρα, ποὺ σοῦ ἀφήρπασε δόλια τὸν ἐνθουσιασμόν, ποὺ σοῦ κατέκλεψε τὸν ψυχικὸν θησαυρόν, ποὺ σοῦ ἐστραγγάλισε τοὺς εὐγενεῖς ὁραματισμούς, ποὺ σοῦ «φιλοδωρεῖ» κάθε στιγμὴν τὴν πικρίαν καὶ τὴν ὀδύνην, ποὺ σὲ αἰχμαλωτίζει σὲ ταπεινὲς καὶ χαμερπεῖς ἐπιθυμίες!

 Ἄνθρωπε, δυστυχισμένε ὁδοιπόρε τῆς πονεμένης μας γῆς, ἰδοὺ ὁ Σταυρός!  Στρέφε τὸ βλέμμα σου· ὕψωνε τὴν ψυχήν σου πρὸς Ἐκεῖνον, ποὺ εἶναι ὑψωμένος εἰς τὸ ξύλον τῆς ὀδύνης. Κοίτα! Ὁ Σταυρὸς θὰ γίνῃ καὶ διὰ σὲ καὶ δι’ ἐμὲ κλῖμαξ, ποὺ θὰ μᾶς ὑψώσῃ ἀπὸ τὰ χαμηλὰ εἰς τὰ εὐλογημένα ὕψη τῆς ἀρετῆς, ἀπὸ τὸ χάος, εἰς τὴν γλυκεῖαν ἀνατολὴν  τῆς νέας ζωῆς.

 Τὰ δυὸ ἀνοιγμένα θεϊκὰ χέρια θὰ κρατήσουν γερὰ τὰ ἰδικὰ μας, γιὰ νὰ μᾶς ὁδηγήσουν εἰς τὴν ὀλοφώτεινην χώρα τῆς μακαριότητος. Τὸ Αἷμα, τὸ Πανάγιον Αἷμα, ποὺ ἀναπηδᾷ ἀπὸ τὸ θεῖον Σῶμα, θὰ γίνῃ φάρμακον ἀθανασίας. Καὶ ὁ ἀκάνθινος στέφανος θὰ μεταβληθῇ σὲ στεφάνι μὲ εὔοσμα ἄνθη, ποὺ θὰ στολίσῃ πανηγυρικὰ τὰ μέτωπα τῶν νικητῶν. Ποιὸς ἐστράφη πρὸς τὸν Σταυρὸν καὶ δὲ ἐσώθη; Ποιός ἠγάπησε τὸν Ἐσταυρωμένον καὶ δὲν ᾐσθάνθη μέσα του νὰ γεννῶνται καὶ νὰ πάλλουν καινούργιοι κόσμοι; Ποιὰ ψυχὴ κουρασμένη, δοκιμαζομένη ἐστήριξε τὸ μέτωπόν της εἰς τὸν Σταυρὸν καὶ δὲν ἐδοκίμασε ρίγη δυνάμεως, ἐλπίδος, εὐλαβείας καὶ ἁγιασμοῦ; Ποιός νέος ἤ νέα εἰς τοὺς ἀγῶνάς των, στὶς κακοτοπιὲς τῆς ζωῆς, στὶς προκλήσεις τοῦ κακοῦ, κατέφυγεν εἰς τὸν Χριστὸν, ὁλόψυχα ὅμως, καὶ δὲν ἄναψε μέσα των καμίνι θείας ἀγάπης καὶ δὲν ὑψώθηκε μέσα των φρούριον ἀπόρθητον ἁγνῆς ζωῆς καὶ πόθων ἀφιερώσεως εἰς ἔργα χριστιανικῆς δράσεως; Ποιός οἰκογενειάρχης, στὴν ὥρα τῆς σκληρᾶς δοκιμασίας, προσέτρεξεν εἰς τὸν Σταυρὸν καὶ ἔμεινε χωρὶς παρηγορίαν καὶ τόνωσιν καὶ θάρρος; Ποιός; ΚΑΝΕΙΣ !

Ὤ, ὁ Σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ!  Πόσες ψυχὲς δὲν ἀνακούφισε, πόσες καρδιὲς δὲν ἐστήριξε, πόσες θελήσεις ἀδύνατες δὲν ἐχαλύβδωσε, πόσα δράματα δὲν ἀπεσόβησε, πόσα θαύματα δὲν ἐπετέλεσε!

Ἀδελφοί!

Ἄς ἑνώσωμεν, λοιπόν, ὅλοι τὰς ψυχὰς μας καὶ μὲ κατάνυξιν καὶ συντριβὴν ἱστάμενοι ἐνώπιον τοῦ Σταυροῦ ἄς εἴπωμεν:

Ἐσταυρωμένε Λυτρωτά!  Καὶ πάλιν σήμερον ἀσπαζόμεθα εὐλαβῶς τὸν Σταυρὸν Σου τὸν Τίμιον, ὁ ὁποῖος ἐμφανίζεται λαμπρὸς καὶ παρήγορος ἐν μέσῳ τῶν ἀνθέων καὶ τῶν μύρων. Γενοῦ, Κύριε, εἰς τὴν ζωὴν μας Φῶς καὶ ἐλπίς! Στερέωσε μέσα μας τὸν ἅγιον Σταυρὸν Σου καὶ κατάστησέ τον ἄγκυραν θείαν καὶ σωσίβιον οὐράνιον εἰς τὰς ὥρας τῶν μεγάλων θυελλῶν καὶ συγκρούσεων. Κάμε, ὥστε ὅταν ἐπιτίθενται τὰ φίδια τῆς ἁμαρτίας, εἰς αὐτὸν νὰ στρέφωμεν τῆς ψυχῆς τὰ βλέμματα καὶ ἀπὸ αὐτὸν νὰ λαμβάνωμεν τῆς ἀθανασίας τὸ σωτήριον φάρμακον.

«Σταυρὲ τοῦ Χριστοῦ, Χριστιανῶν ἡ ἐλπίς, πεπλανημένων ὁδηγέ, χειμαζομένων λιμήν, ἐν πολέμοις νῖκος, οἰκουμένης ἀσφάλεια, νοσούντων ἰατρέ, νεκρῶν ἡ ἀνάστασις ἐλέησον ἡμᾶς».

Ἐπισκόπου Γεωργίου Παυλίδου

Μητροπολίτου Νικαίας

Λύχνος τοῖς ποσί μου

Λόγοι εἰς τὰ Εὐαγγέλια τῶν Κυριακῶν

(σελ.268-272)

Ἐκδόσεις Β΄

Ἀποστολική διακονία

τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος